Çoban çantası (Capsella Bursa – Pastoris)

çoban çantası

Çoban çantası, turpgiller familyasından genellikle çorak arazilerde ve tarım alanlarında yetişen tüylü bir yıllık otsu bir bitkidir. Anavatanı Akdeniz havzasıdır. Kuraklığa ve soğuğa dayanıklı, boyu 40-50 cm civarında kalp şeklinde meyveleri bulunan bir bitkinin, yaprakları açmış bir gülü andırır. Çiçeklenme zamanı Aralık, Ocak aylarıdır. İçeriğinde tanen, saponin, uçucu yağlar, flavonlar, reçine, peptid, potasyum, organik asitler bulunur. Çoban çantası genellikle yabani ot olarak bilinir. Halk arasında medik, kuşkuş otu, çıngıdaklı ot olarak ta isimlendirilir. Çiçekleri bir üzüm salkımını andıran çoban çantası, tavuklar için de iyi bir besindir.

Çoban çantası faydaları şunlardır.

  • Vücudun içerisinde ve dışında meydana gelen kanamaları keser. Damarları daraltıcı etkiye sahiptir.
  • Özellikle mide, burun, bağırsak ve adet kanamalarında etkilidir. Yapılacak ameliyatlar öncesi kanama riski açısından içilmesi önerilir.
  • Basur kanamaları için, oturma banyolarının yapılması faydalıdır.
  • Karaciğer, varis, damar problemlerinde tedavi için kullanılır.
  • Kan dolaşımını düzenler, idrar arttırıcı özelliği vardır. Böbreklerin iyi çalışmamasından dolayı vücudun su tutması durumda etkisi çok fazladır.
  • Kas gevşetici olarak kullanılır. Rahatlatıcı özelliği oldukça fazladır.
  • Kas erimelerinde yapılacak bir şey kalmamışsa çobançantası çare olabilir.
  • Yüksek ve düşük tansiyon problemlerinde faydalı bir bitkidir.

Çoban çantası, çiçekleri ve sapları kurutularak çay olarak, tentür, aynı zamanda çiğ olarak ve pişirilerek tüketilebilir. Kullanılan bölümleri toprak üstündeki kısımlarıdır.  Şifalı bitkiler içerisinde oldukça önemli bir yere sahip olan çoban çantası, bitkisel tedavi amaçlı daha çok çay olarak tüketilir. Kanamaları dindirici özelliğinde, kanamanın durmasıyla çay tüketimini bırakmak gerekir. Çoban çantası bitkisinin bilinen herhangi bir yan etkisi bulunmamaktadır. Buna rağmen hamilelik esnasında kullanılmaması gerekir. Bütün bitkiler gibi, bunun da kullanılması için bir uzmandan yardım almanızı öneririz. Kullanım dozunu ayarlayarak, en yüksek faydanın alınacağını belirtmek isteriz. Kaynamış su içerisine konularak dinlendirilir ve çay olarak içime hazır hale getirilir. Özellikle kadınların menopoz dönemlerinde çok rahatlatıcı bir içecektir. Sağlığımız için doğadan alacağımız yardımları küçümsememeli, bitkileri bilinçli olarak kullanmalıyız.

Çilek (Fragaria)

çilek strawberry

Çilek, gülgiller familyasından, yayvan yeşil yaprakları, kırmızı küçük meyveleri olan bir bitkidir. Yetiştirilmesi pek kolay olmadığından ve ekildiği toprak türünden, hava koşullarına kadar her şeyden çok çabuk etkilenebildiği için oldukça değerli bir meyve türüdür. Bol C vitamini içerdiği ve dönemsel bir meyve olup, her zaman yetiştirilememesinden dolayı da ayrıca değerlidir. İlkbaharla birlikte tomurcuklanan bitki birkaç hafta içerisinde tomurcukların patlamasıyla birlikte meyve vermeye başlar. Bu bakımdan ilkbahar ve özellikle yaz dönemi çilek mevsimi olarak geçer.

Çilek, gerek Türk mutfağında gerek diğer ülkelerin mutfaklarında farklı yöntemlerle yer bulmuştur. Örneğin Türkiye’de daha çok bol şekerli suda bütün meyve parçalarının bekletilmesiyle oluşan çilek reçeli yapılırken Avrupa ve Amerika’da ise parçalanan meyvelerin şekerli suyla karıştırılmasıyla yapılan çilek marmelatı tercih edilir. Birçok içeceğin, sütlü tatlının ve çilekli pasta gibi hamur işi yiyeceklerin içerisinde yer almaktadır. Tioga, aliso, pocahontas, brio, pajaro, selva, hanoeye, lester, red chief ve 216 gibi farklı çeşitleri bulunmaktadır.

Şifalı meyveler içinde sayılan çileğin faydaları şöyle sıralanabilir;

  • İçeriğinde bol miktarda B, C ve K vitaminlerini barındırır, vücuda güç, kuvvet verir.
  • Antioksidan olduğu için bağışıklık sistemini güçlendirir, kanserle mücadele konusunda etkilidir. Toksinlerin vücuttan atılmasını sağlar.
  • Damar tıkanıklığı, kolesterol gibi hastalıkları önlemek için iyi bir yardımcıdır.
  • Sindirim sisteminin doğru ve sorunsuz bir şekilde çalışmasını sağlar, bağırsak kurtlarını engellemek için tüketilebilir.
  • Rahatlatıcı etkisinden dolayı stresten arındırır, sinir sistemini ve kan akışını olumlu yönde etkiler, kanı temizler.
  • Cildi temizlediği, arındırdığı için sağlıklı ve güzel bir cilt elde etmek adına kullanılabilir.
  • Böbrekteki taş ve kumların dökülmesini hızlandırır, kolaylaştırır.
  • Kemik, eklem ve romatizma ağrılarını giderir.
  • İyi bir hazımsızlık ve kabız gidericidir. İdrar söktürücü etkisi de mevcuttur.
  • Beyaz dişler ve sağlıklı, kokusuz bir ağız elde etmek için de çilekten yararlanılabilir.

Çilek, herhangi bir işlemden geçirilmeden çiğ bir şekilde tüketilebileceği gibi sıkılarak suyu da içilebilir. Yaprakları kaynatıldıktan sonra çay şeklinde de tüketilebilir. Ayrıca piyasada birçok cilt temizleme ve nemlendirme ürününde de bulunur. Çilek bazı kişilerde alerji yapabildiğinden dolayı beklenmedik durumlarla karşılaşıldığı durumlarda her zaman bir uzmandan yardım alınmalıdır.

Çıbanotu (Veronica Officinalis)

çıbanotu veronicaofficinalis

Çıbanotu, kuru topraklarda daha çok fundalıkların, yol kenarlarının, ormanların içinde yetişen bir bitkidir. Dokunulduğunda kopan çok hassas yapraklara sahip olan bitkinin en dayanıklı olanı ormanlarda meşe ağaçlarının altında yetişenleridir. Mayıs ve Ağustos arası çiçeklenen çıbanotu, çiçeklerin olduğu sapları toplanarak kurutulur. Çiçekleri açık mavi, menekşe rengindedir. Halk arasında yavşan otu, Avrupa çayı olarak ta bilinmektedir. İçeriğinde acı maddeler, tanin, temel yağlar, glikozitler, C vitamini bulunmaktadır. Tentür ve çay elde edilmek suretiyle, dâhili ve harici kullanımı mümkündür. Romalılar tarafından çok eskiden de kullanılan çıbanotu, tüm hastalıkların ilacı olarak bilinmektedir.

Çıbanotu Faydaları

  • Kolesterol düşürmede etkili bir bitkidir. Günde 2 bardak çıban otu çayı içmek bunun için yeterlidir.
  • Mide ve bağırsak rahatsızlıklarında sık kullanılır.
  • İştah açıcı, sakinleştirici, hafızayı kuvvetlendirici etkisi fazladır.
  • Unutkanlık sorunlarında faydalı bir bitkidir.
  • Zihinsel çalışanlar için etkin bir rahatlama sağlar.
  • Romatizma ağrılarına haricen sürülmesi ağrıların azalmasında etkilidir.
  • İdrar ve mesanedeki kumları düşürmede, gut hastalığında faydalıdır.
  • Kronikleşmiş egzama ve cilt hastalıklarına iyi gelir.
  • Kan temizleyicidir, kaşıntılara iyi gelir.
  • İltihaplı ve zor iyileşen kronikleşmiş yaralarda kullanımı olumlu sonuçlar verir.

Çıbanotu, diğer şifalı bitkiler ile birlikte kullanıldığında da rahatsızlıklar üzerinde iyileştirici etkileri olan bir bitkidir. Bitkisel tedavi alanında oldukça sık kullanılan bu karışımlar tedavi edici özellikleri ile tercih edilmektedir.

Farfara otu, ısırgan otu, sinir otu, Hindiba kökü, ciğer otu, Hindiba çiçeği, kereviz kökü gibi bitkiler, çıbanotu ile karıştırılarak çeşitli rahatsızlıklarda kullanılır. Bunun için bir uzmandan yardım almanız, doğru karışımlar yapmanız için önerilir. Bu karışımlar piyasada hazır olarak ta, bulunmaktadır.

Belli aralıklarla çıbanotu çayının içilmesi vücuttaki kireçlenmeleri önlemesi ve dinçlik vermesi açısından önerilmektedir. Ruhsal açıdan sağladığı rahatlık sebebiyle, günde 2 bardak çayını tüketmemiz uygundur. Sağlıklı bir yaşam sürebilmek, doğanın nimetlerinden faydalanabilmek için doğru ve bilinçli tercihlerle hareket etmeliyiz.

Çemen Otu (Trigonella Foenum-Graecum)

çemen otu

Çemen otu, baklagiller familyasından tadı acımsı ve aromatik olan otsu bir bitkidir. Anavatanı Yakın Doğu, Kuzeybatı Avrupa, Hindistan ve Çin’dir. Sarıya yakın beyaz çiçekleri olan bitkinin meyveleri fasulyeyi andırır. Halk arasında boyotu olarak ta bilinir. Çemen otu tohumları daha çok baharat olarak kullanılmaktadır. İçeriğinde kolin, saponin, diosgenin, müsilaj, alkaloitler, sabit ve uçucu yağlar bulunur.  Çemen otu tohumları kurularak tozu ve yağı elde edilir. Ayrıca tohumları kaynatılıp, demlenerek çay olarak ta içilir. Ülkemiz de en çok Kayseri’de pastırma yapımında kullanılır. Yozgat, Tokat ve Konya civarında kahvaltılık olarak tüketilir. Ortadoğu ve Hint mutfağının vazgeçilmez baharatıdır. Yemeklerde, turşularda ve soslarda yaygın olarak kullanılır. Yağı saçların beslenmesi için faydalı maddeler içerir.

Çemen Otu Faydaları

  • Solunum yollarındaki tahrişlerin giderilmesinde oldukça etkili bir bitkidir.
  • İltihap temizleme özelliği ile ciğerlerin temizlenmesine yardımcı olur. Etkili bir balgam sökücüdür.
  • Bronşit, boğaz ve baş ağrılarını giderir.
  • Tohumları ezilerek lapa haline getirilir, bu şekilde haricen kullanılarak, yara ve çıbanların iyileşmesini sağlar.
  • Şeker hastalığı ve kansızlık üzerine etkilidir. Anti diyabetik özelliği bulunmaktadır.
  • İştah açıcı özelliği vardır.
  • Mide ve bağırsak gazlarını yok eder.
  • Kolesterol, lipit ve trigliserit oranlarını düşürmede etkilidir.
  • Adet kanamalarını düzenler, anne sütünü arttırır.
  • Sivilce ve romatizma da tedavi edicidir. Siyatik ve eklem iltihaplanmasına karşı etkilidir.
  • Halsizlik, yaşlılık belirtileri üzerinde etkilidir.
  • Çemen otu afrodizyak etkisi bulunan bir bitkidir. Bu sebeple cinsel gücün arttırılması için kullanılır.

Yapılan araştırmalar neticesinde kandaki oksijen oranın arttırdığı ve kortizon üretimini sağlayarak, ağrıları dindirdiği, iltihaplanmaları tedavi ettiği saptanmıştır. Çemen otu tüketmek görüldüğü gibi sağlığa oldukça fayda sağlar. Şifalı bitkiler içerisinde yöresel olarak sevilen bu bitkiyi hamilelerin fazla tüketmemesi tavsiye edilir. Kullanımı eski Mısır dönemlerine kadar inen bitki, bitkisel tedavi amaçlıda kullanılmaktadır. İstenilen fayda sağlandıktan sonra kullanımına ara vermek uygundur. Tüm bitkiler gibi, çemen otunu da uzmana danışmak suretiyle kullanmanız önerilir.

Çavdar (Secale cereale)

çavdar - secale cereale

Çavdar, Buğdaygillerden olup, soğuk iklime dayanıklı olan aynı zamanda kumlu, gevşek ve yüksek rakımı seven bir bitkidir. Çavdar iki metreye kadar büyüyebilir ve bu haliyle de arpaya benzerlik gösterir. Çavdar taneleri buğdaya nazaran ince ve uzundur. Çavdar günümüzde ekmek yapımında çok fazla kullanılır. Çavdar suyu tüketilerek de faydalarından yararlanılmaktadır. Özellikle şeker hastaları için önemli bir bitkidir. Çavdar içeriğinde; B vitamini, protein, mineral, demir, kalsiyum ve potasyum bulunmaktadır.

Çavdarın Faydaları

  • Çavdarda sağlık açısından önemli olan magnezyum, fosfor ve manganez bulunur.
  • İçeriğinde bulunan lifler sayesinde zayıflamaya yardımcı olur.
  • Yenilen gıdaların bağırsaklardan geçiş hızını arttırır.
  • Bağırsak kanseri riskini önler.
  • Kabızlığa iyi gelir.
  • Çavdar çiğneyerek lapa halinde arpacığın üstüne konulduğunda iyileştirir.
  • Gözün görme fonksiyonlarına iyi gelir.
  • Boğaz ağrısını keser.
  • Kan dolaşımı bozukluklarını giderir.
  • Damar sertliği ve tansiyon rahatsızlıklarına iyi gelir.
  • Kanı sulandırıcı etkisi bulunur.
  • Safra taş oluşumunu engellemektedir.
  • Çıbanı tedavi eder.
  • Tırnak mantarı tedavisinde kullanılır.
  • Menopoz döneminde oluşan kolesterol kontrolünü sağlar.
  • Safra kesesinde taşların oluşumunu engeller.
  • Şeker hastaları rahatlıkla kullanılabilir.
  • Göğüs kanseri hastalığına faydalıdır.

Çavdar taneleri buğdaydan daha koyu renkli ve kepeklidir. Çavdar unu yapımında kepek kısmı ayrılmadığından dolayı B vitamini açısından zengindir. Çavdar ekmeği içerinde fazla bulunan kepek nedeniyle fazla kabarmaz ve içi pişmemiş görünümünü alır. Çavdar ekmeğinde nem oranı fazla olduğundan daha çabuk küflenme eğilimindedir. Fakat çavdar ekmeğinde kepeğin fazla olması nedeniyle çok faydalıdır. Genelde yapılan çavdar ekmeği kepek oranı biraz azaltılmıştır. Kabızlık rahatsızlığı yaşayanlara iyi gelir. Özellikle şeker hastalarında kan şekerinin yükselmesini engeller. Ayrıca kanda bulunan kolesterol oranını azaltır.

Beslenmenin başta insan sağlığı ve gelişim açısından önemi bilinmektedir. Sağlıklı bir bünye için elliye yakın besin gereksinimi bulunur. Belirlenen bu besinlerden gerektiğinden az alındığında birçok hastalığa zemin oluşur ve yaşam kalitesi azalır. Yetersiz ve dengesiz beslenme özellikle bebek ve çocuklarda D vitamini eksikliği, zayıflık, vitamin yetersizliği, guatr, diş çürüğü gibi problemlere neden olmaktadır. Yetişkinlerde ise yetersiz beslenme sonucunda şişmanlık, şeker hastalığı, hiper tansiyon ve kalp damar hastalıkları ortaya çıkmaktadır. Sağlıklı beslenme açısından çavdar ekmeği özelliği itibariyle de vücudun ihtiyacı olan mineral ve vitaminlerin sağlanmasına yardımcı olur.

Çarkıfelek Otu (Passiflora incarnata)

çarkıfelek otu Passiflora incarnata

Çarkıfelek otu, çarkıfelek çiçeği olarak da bilinir. Bu ismini çok değişik türlerde açan çiçeklerinden alır. Çiçeklerinin en alt bölgesi ince iğne yapraklardan oluşur içten dışa üç renk alan bu iğne yaprakların üstünde yeşil renkte polenlerin bulunduğu bir bölüm bulunur. Onun üzerinde de siyah renkte bir iç tabaka daha yer alır. Her çiçekte ayrı renkler barındıran çarkıfelek çiçeği bu renkler ile görsel açıdan zenginlik oluşturur.

Çarkıfelek çiçeğinin meyveleri de bulunmaktadır. Çarkıfelek çiçeğinin meyvesinin dış görünüşü kiviyi andırır. Yeşil renkte olan bu meyvenin iç bölümünde ise biraz büyük çekirdekler bulunur. Her ne kadar otsu bölgeleri çay hazırlamak için daha çok kullanılsa da bitkinin meyvesi de aynı özellikleri ihtiva ettiği için kullanılabilmektedir.

Çarkıfelek çiçeğinin pek çok türü bulunmaktadır bu türlerden birkaçı ülkemizde de yetiştirilmektedir. Ancak ülkemizde yetişen çarkıfelek çiçekleri bitkisel tedavi amacıyla kullanılmamaktadır. Yararlı etkilere sahip çarkıfelek çiçeklerinin ana vatanı Güney Amerika’dır.

Uzun yıllardır Avrupa başta olmak üzere dünyanın pek çok bölgesinde şifalı bitkiler ile anılan çarkıfelek otu, bitkisel tedavi amacıyla ülkemizde de kullanılıyor. Bitkinin çiçek ve yaprakları şifalı bitkiler gibi kullanılabiliyor. Kurutulan bitki öğütülerek satışa sunulabilmektedir. Bu kuru bitkiler çay gibi kaynatılarak demlenir ve süzülerek içilir.

Çarkıfelek Otunun Faydaları

  • Çarkıfelek otu en çok uykusuzluk çekenler için kullanılmaktadır, sinirleri yatıştırdığı ve rahatlattığı için uyku problemi çekenlerin favori içeceğidir,
  • Stresi azaltır,
  • Son yıllarda sıklıkla adı duyulan sinirsel hastalık olan sara’da etkilidir,
  • Gerginliği alır,
  • Cinsel gücü arttırıcı etkisi vardır,
  • Parkinson hastalığından meydana gelen şikayetlerin azalmasında son derece etkilidir,
  • Tansiyonun düşürülmesine katkı sağlar.

Özellikle gelişmiş ülkelerde uykusuzluk için kullanılan çarkıfelek otu uyku ilaçları gibi yan etki göstermediği için daha fazla tercih edilmektedir. Bilindiği gibi uykusuzluk çekenlere daima uyku hapı verilir. Bu hapı alan insanlar uykuya dalabiliyor fakat sabah uyandıklarında baş ağrısı ve baş dönmesi sorunu ile karşılaşıyorlar. İşte çarkıfelek otu bu sorunları göstermeden insanların uykuya dalmasına olanak sağlıyor. Üstelik kullanan kişilerin sabah uyandıklarında daha dinç ve sağlıklı oldukları tespit edilmiştir.

Çakşır Otu (Ferula Communis)

çakşırlı macun

Maydanozgiller familyasından olan çakşır otu, otsu yapıda ve kapalı tohumlu bir bitkidir. Anadolu’nun çeşitli yörelerinde hiltik, şeytan otu veya çavşır olarak bilindiği de olur. Ortalama boyu 1,5 metre civarında olan çakşır otu, ülkemizin neredeyse her yerinde yetişmekle beraber iklimini sevdiği ortamlarda 2 metrenin üzerinde bir boya dahi ulaşabilmektedir. Bitkinin dünyaya yayılışının Doğu Akdeniz ve Orta Asya dolaylarından gerçekleştiği düşünülmektedir. Zira kurak iklim şartlarına daha kolay uyum sağlayabilen bir yapısı bulunmaktadır.

Çakşır otunun dalları tek olan gövdenin yukarısına doğru belli aralıklarla ayrılmaktadır. Bu dalların her biri tekrar dallanma yapmayarak yine tek halde bulunur. Uçlarında ise çiçekleri açar. Tıpkı birer şemsiye görünümü arz eden çakşır otu çiçekleri, baharda kendilerini gösterirler. Anasonun çiçeklenme yapısına oldukça benzeyen çakşır otu, anasondan farklı olarak sarı renkte çiçekler açmaktadır.

Çakşır otunun kök kısmı birçok otsu bitkiye nazaran oldukça derine inebilir. Yirmi santimetreye kadar derine girebilen çakşır kökü, aynı zamanda bitkisel tedavi alanında da kullanılabilen şifalı özelliklere sahiptir. Kökünün bu özellikleri sayesinde çakşır otu da şifalı bitkiler arasında sayılabilmektedir.

Çakşır otunun faydaları olarak da birkaç önemli etkisinden bahsetmek gerekirse;

  • Astım veya bronşit gibi çeşitli göğüs hastalıklarına karşı etkilidir,
  • Tıpkı epimedium bitkisi gibi doğal bir cinsel uyarıcıdır,
  • Cinsel uyarıcı özelliği sayesinde sperm arttırıcı etkileri bulunmaktadır,
  • Kişiyi sakinleştirici, yatıştırıcı etkileri vardır,
  • Adele ağrılarından kurtulmaya yardımcı olur.

Çakşır otunun kökü kurutulup toz haline getirildikten sonra kullanılmaya hazır olur. Bu toz bal ile birlikte tüketilebileceği gibi kendisinden elde edilecek çayın içimi de mümkündür. Her iki şekilde de çakşır otunun faydalarından yararlanılabilecektir. Bal ile karıştırılarak (çakşırlı macun) kullanılırken yemeklerden sonra tüketilmesi makbuldür. Her öğünden sonra bir kez kullanılması yeterli olacaktır. Zira aşırı kullanımı halinde farklı sorunlara yol açabilmektedir. Örneğin kullanan kişinin ruhsal bir bunalım hissetmesine neden olabilir. Bu yüzden kullanılmadan önce miktarları hususunda çakşır otu konusunda deneyimli bir kimseden yardım almak faydalı olacaktır.