Çilek (Fragaria)

çilek strawberry

Çilek, gülgiller familyasından, yayvan yeşil yaprakları, kırmızı küçük meyveleri olan bir bitkidir. Yetiştirilmesi pek kolay olmadığından ve ekildiği toprak türünden, hava koşullarına kadar her şeyden çok çabuk etkilenebildiği için oldukça değerli bir meyve türüdür. Bol C vitamini içerdiği ve dönemsel bir meyve olup, her zaman yetiştirilememesinden dolayı da ayrıca değerlidir. İlkbaharla birlikte tomurcuklanan bitki birkaç hafta içerisinde tomurcukların patlamasıyla birlikte meyve vermeye başlar. Bu bakımdan ilkbahar ve özellikle yaz dönemi çilek mevsimi olarak geçer.

Çilek, gerek Türk mutfağında gerek diğer ülkelerin mutfaklarında farklı yöntemlerle yer bulmuştur. Örneğin Türkiye’de daha çok bol şekerli suda bütün meyve parçalarının bekletilmesiyle oluşan çilek reçeli yapılırken Avrupa ve Amerika’da ise parçalanan meyvelerin şekerli suyla karıştırılmasıyla yapılan çilek marmelatı tercih edilir. Birçok içeceğin, sütlü tatlının ve çilekli pasta gibi hamur işi yiyeceklerin içerisinde yer almaktadır. Tioga, aliso, pocahontas, brio, pajaro, selva, hanoeye, lester, red chief ve 216 gibi farklı çeşitleri bulunmaktadır.

Şifalı meyveler içinde sayılan çileğin faydaları şöyle sıralanabilir;

  • İçeriğinde bol miktarda B, C ve K vitaminlerini barındırır, vücuda güç, kuvvet verir.
  • Antioksidan olduğu için bağışıklık sistemini güçlendirir, kanserle mücadele konusunda etkilidir. Toksinlerin vücuttan atılmasını sağlar.
  • Damar tıkanıklığı, kolesterol gibi hastalıkları önlemek için iyi bir yardımcıdır.
  • Sindirim sisteminin doğru ve sorunsuz bir şekilde çalışmasını sağlar, bağırsak kurtlarını engellemek için tüketilebilir.
  • Rahatlatıcı etkisinden dolayı stresten arındırır, sinir sistemini ve kan akışını olumlu yönde etkiler, kanı temizler.
  • Cildi temizlediği, arındırdığı için sağlıklı ve güzel bir cilt elde etmek adına kullanılabilir.
  • Böbrekteki taş ve kumların dökülmesini hızlandırır, kolaylaştırır.
  • Kemik, eklem ve romatizma ağrılarını giderir.
  • İyi bir hazımsızlık ve kabız gidericidir. İdrar söktürücü etkisi de mevcuttur.
  • Beyaz dişler ve sağlıklı, kokusuz bir ağız elde etmek için de çilekten yararlanılabilir.

Çilek, herhangi bir işlemden geçirilmeden çiğ bir şekilde tüketilebileceği gibi sıkılarak suyu da içilebilir. Yaprakları kaynatıldıktan sonra çay şeklinde de tüketilebilir. Ayrıca piyasada birçok cilt temizleme ve nemlendirme ürününde de bulunur. Çilek bazı kişilerde alerji yapabildiğinden dolayı beklenmedik durumlarla karşılaşıldığı durumlarda her zaman bir uzmandan yardım alınmalıdır.

Çakal Eriği (Prunus Spinosa)

çakal eriği

Çakal eriği, gülgiller ailesinden bir ağaçtır. Karayemiş, kiraz, şeftali gibi bitkiler ile de yakın akrabalığı bulunmaktadır. Çakal eriği ilkbaharda genellikle beyaz, kimi zaman da pembe çiçekler açar. Yaprakları ise küçük boyutlu fakat bol sayıdadır. Meyveler koyu mor renkte ve bir dalda çok sayıda olacak şekilde yetişirler. Meyvelerin etli kısmı genellikle çekirdeğin toplam kütlesine eşit veya ondan küçük olarak görülebilmektedir. Zira çakal eriğinin çekirdeği meyvesine ve diğer erik türlerine göre oldukça büyüktür.

Çakal eriği yaprakları ve meyveleri ile tamamen tüketilmekte olan bir bitkidir. Meyveleri direk tüketime müsait, tıpkı normal erikler gibi ve lezzetlidir. Yapraklar ise çayının yapılması amacıyla kurutulabilmektedir. Çakal eriği faydaları da bu tüketim yöntemleri ile insanlara yarar sağlamaktadır.  Özellikle meyveleri direk tüketim dışında marmelat, reçel gibi tatlıların yapımında da sıklıkla kullanılır. Çakal eriğinin söz konusu faydalarından bazıları ise aşağıda sayılanlardır;

  • AFT oluşumlarına ve boğaz iltihaplarına karşı etkili bir tedavi aracıdır,
  • Solunum rahatsızlığı olanlar için bilinen rahatlatıcı etkileri bulunmaktadır,
  • Soğuk algınlığı, grip gibi hastalıklarda tedavi sürecini hızlandırmaktadır,
  • İshal problemi olanlar açısından kabızlık yapıcı etkileri vardır,
  • Antioksidan özelliği sayesinde vücudun toksinlerden arınmasını sağlamaktadır,
  • Başta romatizma kaynaklılar olmak üzere çeşitli ağrıları dindirmeye yardımcı olur,
  • Zayıflamak isteyenler için oldukça kullanışlı bir diyet enstrümanıdır,
  • Vücuttan idrar atılımını kolaylaştırıcı etkileri mevcuttur,
  • Adele kramplarının giderilmesine yardımcı olabilmektedir.

Çakal eriğinin bu etkilerinden faydalanabilmek adına daha önce belirttiğimiz gibi yapraklarından, çiçeklerinden elde edilen çay veya meyveleri tüketilebilmektedir. Yaprak veya meyvesinin tüketilmesi, faydaları bakımından bir farklılık oluşturmamaktadır. Ancak tabi ki tüketim tercihine göre çiçeğin veya meyvenin toplanabileceği zaman da değişmektedir. Özellikle yaprak veya çiçeğinin toplanması için nisan ya da mayıs ayları önerilmektedir. Meyveleri ise yaz boyunca hasat edilebilmektedir.

Tüm bu özellikleri ile Anadolu’da kendisine şifalı meyveler arasında yer edinebilmiş olan çakal eriği, bu sayede bitkisel tedavi yöntemleri için de oldukça kullanışlı bir kaynak haline gelebilmiştir.

Ayva (Cydonia Oblonga)

ayva

Botanik bilimindeki sınıflandırma uyarınca gülgiller ailesine mensup olan ayva, beş metre civarında bir boya ulaşıyor olmasına rağmen diğer ağaçlarla kıyaslandığında çok da sağlam bir kök yapısına sahip değildir. Sahil şeritlerinden 1000 metre gibi yüksek sayılabilecek rakımlara kadar çok geniş bir yükselti aralığında rahatlıkla yetişebilmektedir. Ayvanın bu geniş yetişme alanı dünya sahnesinde de neredeyse tüm ülkelerde üretilebilmesini sağlamıştır. Dünya üzerinde en fazla üretimin yapıldığı ülke ise Türkiye’mizdir.

Ayvanın hem meyvesi hem de yaprakları geniş bir kullanım alanına sahiptir. Örneğin yaprakları kimya ve kozmetik sanayinde bazı boyaların üretiminde kullanılırken meyvesi ile gıda sektöründe kullanılmak üzere ayva reçeli gibi marmelatlar yapılabilmektedir. Ayrıca yine meyvesi kullanılarak üretilebilecek olan ayva turşusu veya kompostosu da bunlara örnek verilebilir.

Ayvanın pek çok farklı türü bulunmaktadır. Bugün kullanımı en yaygın olanı ise gevrek, sulu bir yapısı olan ve ekmek ayvası olarak bilinen türüdür. Ayvanın sanayi ve gıda alanında kullanılmasının yanı sıra şifalı meyveler arasında yer alarak bitkisel tedavi kapsamında kullanımı da oldukça yaygındır. İçeriğinde şeker ve tanenin yanında yüksek miktarda vitamin bulunması; ayvanın bir şifalı bitki olarak anılmasını sağlamıştır. Ayvanın faydaları konusunda en çok bilinen ve ilk akla gelenler de şu şekildedir;

  • Özellikle çok etkili bir ishal kesici olarak kullanılabilir,
  • Çocukların büyüme çağında gelişimlerini hızlandırmaktadır,
  • Baş ağrılarını dindirici etkileri vardır,
  • Cinsel gücü arttırıcı etkileri bulunmaktadır,
  • Ağız kokusunun giderilmesine yardımcı olur,
  • Cildin diri ve parlak görünmesini sağlar,
  • Soğuk algınlığı, grip veya nezle gibi rahatsızlıklardan kurtulmayı kolaylaştırır,
  • Dâhili kullanımı anne sütünün artmasını sağlamaktadır,
  • Kalp ve damar sağlığına faydalıdır,
  • Boşaltım yollarında meydana gelen iltihapların atılmasına yardım eder,
  • Yatıştırıcı ve sakinleştirici etkileri ile uykusuzluğa karşı iyi gelir.

Ayvanın sayılan bu etkilerinden faydalanmak için meyvesi direk tüketilebileceği gibi çiçeklerinin kaynatılması suretiyle ayva çayı da elde edilebilir. Bu çayın içimi dâhili kullanım için oldukça etkilidir. Ayrıca yapraklarından da ayva çayı elde etmek mümkündür.

Armut (Pyrus)

armut

Armut gülgiller familyasının alt familyasına ait Pyrus ağacının meyvesidir. Dünyanın pek çok ülkesinde severek tüketilen ve üretilebilen armut ağacı bol sulu, lezzetli ve tatlı meyvelere sahiptir. Meyveler genellikle sarı ve yeşil renklerde olur. Lif kaynağı açısından zengin, hazmı kolay, bol vitamin ve mineral kaynağı olan meyvenin ağacı 14 metreye kadar uzayabilir. Taze ve pişmiş olarak tüketilebilir. Ayrıca reçel ve tatlı yapımında da kullanılır. İçeriğinde bol miktarda potasyum, sodyum, manganez, kalsiyum bulunmaktadır.

Armutun faydaları şöyle sıralanabilir;

  • Çekirdeklerini aç karnına tüketirsek bağırsak kurtlarını düşürmede oldukça etkilidir.
  • Diyet yapanlar için zayıflatıcı etkileri vardır. Doyurucu etkisi oldukça yüksektir.
  • Hazmı kolaylaştırdığı için, sindirimin güçlendirilmesine yarar.
  • Böbreklerin düzenli çalışmasına neden olduğu için, idrar söktürücü özelliği vardır. Böbrek taşları ve kumunu dökmek için kullanılır. Diyaliz hastalarının tüketmesi önerilir.
  • Sinirleri yatıştırıcı özelliği ile zihin yorgunluğunu giderir. Aşırı sinirli insanların tüketmesi faydalıdır.
  • Kansızlığa iyi bir çözümdür. Kandaki üre asidi ve üre tuzlarını atmakta etkilidir.
  • Yüksek tansiyon ve çarpıntıya karşı son derece faydalıdır.
  • Gut hastalığı ve romatizmada tedavi edici özelliği vardır.
  • Kabızlığa karşı çözüm niteliğinde tüketilebilir.
  • Ferahlatıcı özelliği ile özellikle hamilelik dönemlerinde bulantı ve kusmalara karşı kullanılabilir.
  • Madensel tuzlar açısından zengin olduğu için, vücudumuzun ihtiyacını rahatlıkla karşılar.
  • Eklem ve romatizma ağrılarına karşı oldukça etkilidir.
  • Susuzluğu gidermede oldukça etkilidir.
  • Küçük çocukların yemesi özellikle faydalıdır. Çünkü büyümelerine yardımcı olacaktır.
  • Vücutta oluşan morlukların iyileşmesi amacıyla tüketilmelidir.

Armut içeriğindeki A, B1, B2, B6, C vitaminleri sayesinde birçok hastalığa karşı koruyucudur. Armut bilinen bir zararı olmayan şifalı meyveler arasındadır. Sadece tansiyon düşürücü etkisi sebebiyle, düşük tansiyon problemi olan kişilerin fazlaca tüketmemesi gerekir. Glisemik indeksi düşük olduğu için diyabet hastalarının tüketebileceği meyveler arasında yer alır. Bitkisel tedavi amaçlı tüketilecekse, mutlaka fazla dozda tüketilmemesi gerekir. Genellikle yemeklerden önce tüketilmesi önerilen armut, şifalı özellikleri oldukça fazla bir meyvedir.

Ananas (Ananas Comosus)

Ananas

              Ananas anavatanı Güney Amerika olan ananasgiller familyasından sıcak iklimlerin bir bitki ve meyveden oluşur. İri bir meyveden oluşan ananas hoş kokulu ve lezzetlidir. Görünümü iri bir çam kozalağını andırır. Tropikal iklimlerin meyvesi olduğu için daha çok Fildişi Sahili, Gana, Tayland, Malezya, Costa Rica gibi ülkelerde yetişir. Ananas meyve olarak tüketilebilir, aynı zamanda ananas suyu olarak içilebilir, salatalara, yemeklere katılabilir ve dekoratif amaçlarda kullanılabilir. İnsan vücudu için faydalı vitaminler ve minerallerle dolu bir meyvedir. Buzdolabında saklanması uygundur. Ananas çok yıllık bir bitki olup, humusça zengin topraklarda, bolca sulanarak yetiştirilir. Ortalama 4 yıl boyunca ürün verebilir. Daha sonra sökülüp, yeniden dikilmelidir.

Ananas alınırken dikkat edilecek husus geniş ve taze olmasıdır. Dış yüzeyi canlı, yaprakları taze ve yeşil olmalıdır. Kokusu da tazeliğinin belirtisi olarak kabul edilir. Genişliği ne kadar fazla ise yenilebilir kısmı o kadar fazla olur. Olgunlaştıktan sonra toplandığı için, bekletilmeden tüketilmesi tavsiye edilir. Olgun bir ananası bıçak yardımıyla kolayca soymanız mümkündür.

Ananasın faydaları şunlardır.

  • Ananasın en önemli özelliği sindirime yardımcı olmasıdır. En ağır sindirilen kırmızı eti rahatlıkla sindirebilmeye yardımcı olur.
  • Mide ve bağırsak hareketlerini düzene sokarak, hareketlenmesini sağlar.
  • Vücuttaki yağ oranının düşürülmesine yardımcı olduğu için, zayıflama konusunda etkilidir.
  • Yüksek miktarda B ve C vitamini içermesi cildi güzelleştirir, yeniler, tırnakların ve saçların sağlıklı olmasını sağlar.
  • Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesinde etkili olur, aynı zamanda stresi azaltır.
  • Nezle belirtilerinin önlenmesi açısından faydalıdır.
  • Yaraların iyileşmesini sağlar.
  • İdrar söktürücü özelliği ile vücuttaki toksinlerin atılmasını sağlar, vücutta ödem oluşmasının önüne geçer.
  • Tansiyonun düşürülmesine yardımcı olur
  • Koroner kalp hastalığının önlenmesinde faydalıdır.
  • Kemik ve eklem kireçlenmelerine karşı koruyucudur.

Bromelain enzimini bol miktarda içerdiği için kanser oluşumunu önlemedeki etkisi yapılan deneylerle de ispatlanmıştır.

Şifalı meyveler içerisinde oldukça faydalı olan ananas, bitkisel tedavi amaçlı kullanılacaksa ölçülü tüketilmeli, uzman yardımı alınmalıdır. Kan sulandırıcı ilaçları kullananların tüketmemesi uygundur. Ülkemizde de bol miktarda tüketilmeye başlanmış bir meyvedir.